Eski Üsküp Çarşısı – Stara Čaršija: Balkanlar'ın En Büyük Osmanlı Çarşısı
Vardar Nehri'nin kuzey kıyısında, Taş Köprü'nün hemen karşısında yer alan Eski Üsküp Çarşısı (Makedonca: Stara Čaršija), yüzyıllardır tüccarların, zanaatkârların ve gezginlerin uğrak noktası olmuştur. Osmanlı döneminden günümüze ulaşan bu tarihi çarşı, Balkanlar'ın en büyük ve en iyi korunmuş Osmanlı ticaret merkezlerinden biridir. Taş döşeli dar sokakları, camileri, hanları, hamamları ve yüzlerce dükkânıyla ziyaretçilerini geçmişte bir yolculuğa çıkarır.
Tarihçe
Eski Üsküp Çarşısı'nın temelleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun Üsküp'ü fethettiği 1392 yılından hemen sonra atılmaya başlanmıştır. 15. ve 17. yüzyıllar arasında hızla büyüyen çarşı, İstanbul'daki Kapalıçarşı ve Mısır Çarşısı'ndan sonra Balkanlar'ın en önemli ticaret merkezi haline gelmiştir. Osmanlı döneminde çarşı, 60'tan fazla farklı meslek kolundan zanaatkâra ev sahipliği yapıyordu. Her meslek grubu kendi sokağında (carsija) toplanmıştı: kuyumcular, dericiler, demirciler, bakırcılar, terziler, ayakkabıcılar.
Çarşı, 1689'da Avusturya işgali sırasında büyük bir yangında neredeyse tamamen yok olmuş, ancak kısa sürede yeniden inşa edilmiştir. 1963 Üsküp depreminde de ağır hasar alan çarşı, 1970'lerden itibaren kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla eski ihtişamına kavuşturulmuştur. Bugün çarşı, hem Üsküp'ün en popüler turistik noktası hem de günlük alışverişin kalbinin attığı yerdir.
Çarşının Başlıca Yapıları
Mustafa Paşa Camii – 1492
Çarşının en görkemli yapılarından biri olan Mustafa Paşa Camii, II. Bayezid dönemi vezirlerinden Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. Tek kubbeli yapının iç duvarlarındaki kalem işi süslemeler, dönemin Osmanlı sanatının en güzel örneklerindendir. Geniş avlusu ve bahçesindeki asırlık çınar ağaçlarıyla ziyaretçilere huzurlu bir atmosfer sunar.
Kurşunlu Han (Kurşumli An) – 16. Yüzyıl
Çarşının en büyük hanı olan Kurşunlu Han, kurşun kaplı kubbeleriyle dikkat çeker. İki katlı yapının alt katı ahır ve depo, üst katı ise kervan tüccarları için odalar olarak kullanılıyordu. Günümüzde Çağdaş Sanat Müzesi'ne ev sahipliği yapmaktadır.
Davut Paşa Hamamı – 15. Yüzyıl
Çifte hamam olarak inşa edilen yapı, erkekler ve kadınlar için ayrı bölümlerden oluşur. Altı kubbeli yapısı ve kesme taş işçiliğiyle dikkat çeken hamam, günümüzde Çağdaş Sanat Galerisi olarak hizmet vermektedir.
Sulu Han – 15. Yüzyıl
Küçük bir avlu etrafında sıralanmış iki katlı odalardan oluşan han, adını avlusundaki çeşmeden alır. Günümüzde el sanatları atölyeleri ve kafelerin yer aldığı popüler bir buluşma noktasıdır.
Çarşıda Gezilecek Sokaklar ve Esnaf Kolları
Eski Çarşı, her biri farklı bir zanaata adanmış sokaklardan oluşur. Geleneksel Osmanlı çarşı düzenini günümüzde de koruyan bu sokakları keşfetmek, zamanda yolculuk gibidir.
Kuyumcular Sokağı
Altın ve gümüş takılar, el işlemeli bilezikler, Ohri incisi kolyeler. Geleneksel Makedon ve Türk takı tasarımları bir arada.
Dericiler Çarşısı
Makedon derisi kalitesiyle ünlüdür. Ceket, çanta, kemer ve el yapımı ayakkabılar uygun fiyatlarla satılır.
Bakırcılar Sokağı
Geleneksel bakır işlemeler, cezveler, ibrikler ve süs eşyaları. El dövmesi bakır ürünler hediyelik için idealdir.
Baharatçılar Çarşısı
Renkli baharat dükkânları, kuruyemişçiler ve aktarlar. Makedon kırmızı biberi ve dağ çayları meşhurdur.
Çarşıda Tadılması Gereken Lezzetler
Türk Kahvesi
Çarşıdaki kahvehanelerde geleneksel Makedon/Türk kahvesi, yanında lokumla servis edilir.
Gibanica
Peynirli kat kat börek. Çarşı fırınlarında her sabah taze hazırlanır.
Lokum & Tatlılar
Makedon lokumu, tulumba ve kadayıf gibi geleneksel tatlılar çarşıda bulunabilir.
Pazarlık Kültürü ve Alışveriş İpuçları
- Pazarlık: Çarşıda pazarlık yapmak yaygın bir gelenektir. Özellikle deri ürünleri, hediyelik eşya ve bakır işlemelerde ilk söylenen fiyatın %10-20 altını teklif ederek başlayabilirsiniz.
- Dil: Çarşı esnafı genellikle Türkçe, Makedonca, Arnavutça ve İngilizce bilir. Türkçe konuşarak alışveriş yapmak genellikle mümkündür.
- Ziyaret Saati: Çarşı sabah 08:00'de canlanmaya başlar, öğle saatlerinde en yoğun dönemini yaşar. Pazar günleri birçok dükkân kapalıdır.
- Ödeme: Büyük dükkânlar kredi kartı kabul eder, ancak küçük dükkânlarda nakit (Makedon Dinarı) bulundurmanız önerilir.
- Hediyelik: Makedonya'ya özgü hediyelikler arasında Ohri incisi takılar, el işlemeli gümüş ürünler, Makedon şarabı ve geleneksel el dokuması tekstil ürünleri bulunur.
Çarşıda Gece Hayatı
Gündüzleri hareketli bir alışveriş merkezi olan Eski Çarşı, akşam saatlerinde bambaşka bir kimliğe bürünür. Taş sokaklarda sıralanan restoranlar, kafeler ve barlar canlı müzik ve geleneksel Makedon mutfağı eşliğinde geç saatlere kadar hizmet verir. Özellikle Sulu Han avlusu ve Kurşunlu Han çevresi yaz akşamlarında en popüler mekânlardır.
Künye
- Konum: Vardar Nehri'nin kuzey kıyısı, Taş Köprü karşısı, Üsküp
- Ziyaret: Hafta içi 08:00-21:00, Cumartesi 08:00-17:00, Pazar kapalı
- Mimari Dönem: Osmanlı Erken ve Klasik Dönem (15-19. yy)
- Koruma Statüsü: Kültürel Miras Koruma Alanı
- Yakın Durak: Makedonya Meydanı'na 5 dk yürüme
